Artykuł 77 Kodeksu wykroczeń przewiduje kary za niezachowanie zwykłych lub nakazanych środków ostrożności przy trzymaniu zwierząt. Przepis dotyczy wszelkiego rodzaju zwierząt – domowych, gospodarskich i dzikich. Ponieważ w praktyce najczęściej spotyka się zdarzenia z udziałem psów, niniejszy artykuł jest poświęcony jest właśnie im. Jakie są więc środki ostrożności przy trzymaniu psa?

Istnieje wiele bogatych i uznanych źródeł interpretacji dotyczących środków ostrożności przy trzymaniu psów. W społeczeństwie zdaje się nadal jednak panować błędny pogląd, jakoby najbardziej rozpoznawalne sposoby na zachowanie kontroli nad czworonogiem miały być jedynymi słusznymi. Czy jest tak jednak w rzeczywistości? Czy w każdym przypadku nienałożenia na psa kagańca lub smyczy grozi nam kara?

Zwykłe i nakazane środki ostrożności przy trzymaniu psa

W orzecznictwie wyraźnie panuje stanowisko, według którego właściciel lub opiekun jest zobowiązany do sprawowania kontroli nad wyprowadzanym zwierzęciem. Jej przejawem mogą być zarówno zwykłe środki ostrożności w postaci trzymania psa na smyczy bądź założenia mu kagańca, jak i gesty bądź słowa o ile zwierzę się do nich stosuje. Wymóg ten będzie zazwyczaj spełniony w przypadkach psów, które zostały poddane wcześniej tresurze[1].

Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z 27.03.2019 r. (sygn. akt: II SA/Bd 1281/18): „Zwykłe środki ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia w rozumieniu przepisu art. 77 k.w. określa się jako tradycyjne, przyjęte zwyczajowo, naturalne dla danego gatunku zwierzęcia, dodatkowo uzależnione od jego cech osobniczych i ewentualnego, potencjalnego zagrożenia.”.

W dzisiejszych czasach w związku z pogłębianiem się wśród ludzi świadomości na temat właściwych danemu gatunkowi zwierząt potrzeb, nie sposób uznać przyrządów do ograniczania naturalnych odruchów psa, jako naturalnych.

Nakazane środki ostrożności

Zgodnie ze stanowiskiem doktryny nakazane środki ostrożności ujęte w Kodeksie wykroczeń wynikają z przepisów prawa lub z polecenia określonych podmiotów, np. funkcjonariusza Policji, straży miejskiej, lekarza weterynarii[2]. Takim nakazanym środkiem ostrożności może być nałożenie smyczy lub kagańca. Pamiętać jednak należy, że nakazy te mogą czasem doprowadzić do kolizji ze wskazaniami weterynarza wobec warunków zdrowotnych psa czy też jego wieku niepozwalających na podejmowanie podobnych rozwiązań.

Środki ostrożności, a potencjalne zagrożenia ze strony zwierzęcia

Bez względu na światopogląd prawny, kryterium potencjalnego zagrożenia zwierzęcia dla otoczenia jest wyłącznie zdroworozsądkowe. Wydaje się oczywiste, iż pies niewielkich gabarytów nie ma możliwości wyrządzenia poważnych szkód materialnych lub zrobienia komuś większej krzywdy. Podobne założenie należy przyjąć w przypadku zwierząt tresowanych lub gatunków z natury łagodnych. Trzeba jednak pamiętać, że od każdej reguły mogą być wyjątki. Wiele zależy od okoliczności sprawy. W każdej sytuacji bezwzględnie uzasadnione jest korzystanie z proporcjonalnych dla danego psa środków bezpieczeństwa.

Rzeczywiste zagrożenie ze strony zwierzęcia

Szczególną uwagę powinno się poświęcić sytuacji, w której zachownaie psa stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego przy jednoczesnym zaniechaniu przez właściciela lub opiekuna podjęcia środków ostrożności. Nie wolno zapominać, iż w komentowanym przepisie chodzi jedynie o wywołanie niebezpieczeństwa. Przepis nie wymaga doprowadzenia do poważniejszego skutku, będącego wynikiem niedopilnowania.

Kryterium oceny, czy pies jest niebezpieczny, nie jest oczywiście stosunek właściciela do psa zapewniającego o nieagresji jego zachowania. Decydujące są indywidualne cechy zwierzęcia, świadczące o groźnym dla otoczenia usposobieniu.

Destrukcyjne zachowanie czworonoga nie musi wcale przyjąć formy możliwości pogryzienia. Łatwo wyobrazić sobie zwierzęnp. dużych gabarytów i skaczące po przechodniach czy też konkretnie młodszych dzieciach bez kontroli osoby wyprowadzającej. W przytoczonych okolicznościach istnieje faktyczna możliwość wyrządzenia krzywdy przez psa, za którego człowiek jest odpowiedzialny.

Prawdopodobne konsekwencje niezastosowania się do przepisów

Jak przewiduje ustawa, wynikiem omawianego zachowania jest kara ograniczenia wolności, grzywny albo kara nagany. Są to jednak tylko konsekwencje samego niezachowania środków ostrożności. Na uwagę zasługują także powiązane potencjalne skutki.

Artykuł 77 Kodeksu wykroczeń może zbiec się z:

1) Art.  124.  k.w. [Niszczenie lub uszkadzanie cudzej rzeczy]

• 1. Kto cudzą rzecz umyślnie niszczy, uszkadza lub czyni niezdatną do użytku, jeżeli szkoda nie przekracza 800 złotych,  podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.

2) Art.  288.  k.k. [Zniszczenie rzeczy]

• 1. Kto cudzą rzecz niszczy, uszkadza lub czyni niezdatną do użytku,  podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
• 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

3) Art.  156. k.k. [Ciężki uszczerbek na zdrowiu]

• 1.Kto powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci:

1) pozbawienia człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia,

2) innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej albo znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała,

3) wycięcia, infibulacji lub innego trwałego i istotnego okaleczenia żeńskiego narządu płciowego.

4) Art.  157. k.k. [Średni i lekki uszczerbek na zdrowiu]

• 1. Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, inny niż określony w art. 156 § 1,  podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
• 2. Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający nie dłużej niż 7 dni,  podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2[3].

opracował: apl. adw. Wilhelm Tkocz

źródło grafiki: pixabay

[1]Wyrok WSA w Kielcach z 29.02.2024 r., II SA/Ke 28/24, LEX nr 3694809.

[2]J. Piórkowska-Flieger [w:] T. Bojarski, A. Michalska-Warias, J. Piórkowska-Flieger, Kodeks wykroczeń. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 77.

[3]Tamże, art. 77

Artykuł Niezachowanie środków ostrożności przy trzymaniu psa pochodzi z serwisu Adwokat Oświęcim | Żory - Kancelaria Adwokacka Ewa Koper.